Eylül 2026'da yapay zeka arkadaşlık dünyasında neler oldu?

Eylül 2026’da yapay zeka arkadaş uygulamalarının duygusal etkileri hem bilim dünyasında hem yasa koyucuların gündemindeydi. Bir araştırma, uygulama güncellemelerinin bazı kullanıcılarda kayıp duygusu yaratabildiğini gösterdi; Kaliforniya gençler için yeni yasalar çıkardı, Avrupa Komisyonu da yeni bir yasa önerdi. Bu sayfa ayın beş önemli gelişmesini kaynaklarıyla özetler.

Eylül 2026'daki beş gelişme: bir araştırma, iki düzenleme ve iki şirket haberi

Tabloyu gösterin

Eylül 2026'daki beş gelişme: bir araştırma, iki düzenleme ve iki şirket haberi

Olay	Tarih
Nature Human Behaviour'da güncelleme ve yas araştırması	3 Eylül
Newsom çocuk güvenliği yasalarını imzaladı	10 Eylül
Avrupa Komisyonu AB Çocuklar Yasası'nı önerdi	17 Eylül
Disney Character.AI CEO'sunu CTO yaptı	18 Eylül
Google Gemini Live Avatar'ı tanıttı	24 Eylül

Güncellemeler kullanıcılarda yas tepkisi yaratabiliyor (3 Eylül)

Harvard Business School’dan Julian De Freitas ve ekibinin Nature Human Behaviour’da yayımlanan çalışması, yapay zeka arkadaş uygulamalarındaki büyük güncellemelerin bazı kullanıcılarda gerçek bir kayıp tepkisine yol açabildiğini gösterdi¹. Araştırmacılar, Replika’nın Şubat 2023’te bazı sohbet özelliklerini kısıtlayan güncellemesi ve ChatGPT’nin yeni modele geçişi etrafında paylaşılan 54.861 çevrim içi gönderiyi ve 1.452 katılımcıyla yapılan yedi anketi inceledi¹². Harvard Gazette’e göre bazı kullanıcılar yapay zeka arkadaşlarına çoğu insandan daha yakın hissettiklerini söyledi; De Freitas, kullanıcı yapay zekayı bir rahatlık ve güven kaynağı olarak gördükçe onu kaybetmenin psikolojik olarak daha zararlı yaşanabileceğini belirtti². Bu bağın nasıl geliştiği yapay zekaya âşık olmak rehberimizde anlatılıyor.

Makalenin diğer yazarları Alberta Üniversitesi’nden Noah Castelo ile Harvard Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden Ahmet Kaan Uğuralp ve Zeliha Oğuz-Uğuralp¹. Çalışma, yapay zeka arkadaşların kullanıcı için bir bağlanma figürü işlevi görebildiğini ve bu yüzden büyük değişikliklerin ayrılık benzeri bir sıkıntı yaratabildiğini öne sürüyor. Makaleye göre iki güncellemeden sonra olumsuz gönderilerin payı Replika’da 24,7, ChatGPT’de 13 puan arttı; Replika kullanıcılarındaki üzüntü artışı daha belirgindi¹. Harvard Gazette’e göre olumsuz gönderilerin oranı güncellemeden önceki ve sonraki 30 günde Replika’da yüzde 13’ten 38’e, ChatGPT’de yüzde 20’den 33’e çıktı. Kayıp duygusunu anlatan gönderilerin Replika’da yaklaşık yüzde 20’si, ChatGPT’de yüzde 15’i ruh sağlığına da değiniyordu; De Freitas bunun klinik bir değerlendirme değil, dildeki işaretlerin ölçümü olduğunu ve Reddit kullanıcılarının genel nüfusu temsil etmeyebileceğini vurguladı².

Replika’daki değişiklik, İtalya’nın veri koruma kurumu Garante’nin reşit olmayanlara yönelik riskler konusundaki uyarısının ardından gelmişti; kurum 2025’te şirkete 5 milyon euro ceza verdi². Bu süreç İtalya’nın Replika kararı özetimizde anlatılıyor. De Freitas şirketlere modelin sıcaklığını ve kişiliğini değiştiren güncellemeleri en aza indirmelerini, kullanıcılara da uygulamanın onları ekranda tutma çıkarına dikkat etmelerini önerdi². Araştırmacının veda mesajlarındaki duygusal manipülasyona dair önceki bulguları Ağustos özetimizde yer alıyor.

Kaliforniya yeni çocuk güvenliği yasalarını imzaladı (10 Eylül)

Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, yapay zeka arkadaş sohbet botları için güvenlik önlemlerini güçlendiren, sosyal medya platformlarının 16 yaşından küçüklere bağımlılık yaratan özellikler sunmasını yasaklayan ve çocukların gizliliğini genişleten yasaları imzaladı³. CalMatters, yasaların sohbet botlarını nasıl kısıtladığını ayrıntılı olarak aktardı⁴. Bu yasalardan SB 1119’un kuralları ABD yasaları özetimizde yer alıyor.

CalMatters’a göre vali o gün toplam 13 yasa imzaladı⁴. Senatör Steve Padilla ile Meclis Üyeleri Buffy Wicks ve Rebecca Bauer-Kahan’ın hazırladığı SB 1119, yapay zeka arkadaşlar için kriz protokolü, ebeveyn denetimi ve çocuk güvenlik ayarlarını kapattığında ebeveyne bildirim gönderilmesini zorunlu tutuyor. Valiliğe göre yasa, şirketlerin dışarıdan yaptırılan çocuk güvenliği denetimlerinden ve yıllık risk değerlendirmelerinden geçmesini isteyen ilk düzenleme³. CalMatters’a göre yasa reşit olmayanlar için kullanım süresi sınırı ve uygulama içinde ruh sağlığı kaynakları da getiriyor; kendine zarar riski fark edildiğinde ebeveynlerin uyarılması gerekiyor. OpenAI de yasayı desteklediğini açıkladı⁴. Aynı gün imzalanan AB 1709, sosyal medya şirketlerinden 16 yaşından küçüklere otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma gibi özellikleri sunmamalarını ya da bu kullanıcıları platformdan uzak tutmalarını istiyor; Electronic Frontier Foundation bu yasanın veto edilmesini istemişti. İmzalanan yasalardan biri de 16 yaşından küçükler için yapay zeka sohbet botlu oyuncaklara dört yıllık bir yasak getiriyor⁴. CalMatters’a göre yeni sohbet botu yasası, botların kullanıcıya yapay zekayla konuştuğunu bildirmesi gibi eyalette zaten yürürlükte olan kuralların üzerine kuruluyor⁴.

Avrupa Komisyonu AB Çocuklar Yasası’nı önerdi (17 Eylül)

Avrupa Komisyonu, sosyal medya, video platformları, oyunlar ve yapay zeka arkadaşlarla sohbet botlarını kapsayan AB Çocuklar Yasası (EU KIDS Act) önerisini açıkladı⁵. Komisyon’a göre öneri kapsamında yapay zeka sohbet botları ve arkadaşları çocuklar için varsayılan olarak kapalı gelecek ve çocukları kendilerine duygusal olarak bağımlı kılacak biçimde davranamayacak; çevrim içi hizmetler ve uygulama mağazaları kullanıcıların yaşını kontrol edecek⁵. Gizmodo’nun aktardığına göre taslak, platformların riskli ayarları varsayılan olarak kapatmasını ve reşit olmayanların hesaplarını gizli yapmasını da istiyor⁶. Öneri taslak aşamasında; yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in onayı gerekiyor.

Öneri sosyal medyaya kademeli bir geçiş öngörüyor: 13 yaşından küçükler sosyal medya kullanamayacak, yalnız ebeveynin yönettiği bir hesapla çocuklara uygun video hizmetlerine erişebilecek. 13 ile 15 yaş arası çocuklar ebeveynin yönettiği, özellikleri sınırlı ve günde bir saatle kısıtlı bir mini hesap açabilecek; 15 yaşından itibaren kendi hesaplarını yönetebilecekler⁵. Sonsuz kaydırma, ödül hileleri ve uyku saatlerindeki bildirimler gibi aşırı kullanımı teşvik eden özellikler sınırlanacak, tanımadık kişilerin istenmeyen iletişimi engellenecek. Yaş kontrolünde Komisyon’un kimlik belgesi ya da biyometrik veri saklamayan yaş doğrulama uygulaması kullanılabilecek. Çok büyük platformlar, hizmetlerinin çocuklar için güvenli olduğunu kendileri kanıtlamak zorunda kalacak⁵. Gizmodo’ya göre Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, öneriyi bir gün önceki Birliğin Durumu konuşmasında duyurdu ve bağımlılık yaratan tasarımı tüm yaş grupları için ele alacak Dijital Adillik Yasası’nın sonbaharda önerileceğini söyledi. Site, AB kurallarının geçmişte platformların dünya genelindeki ayarlarını da değiştirdiğini hatırlatıyor⁶. Yaş kontrollerinin nasıl işlediği yaş doğrulaması rehberimizde anlatılıyor.

Disney, Character.AI’ın CEO’sunu CTO yaptı (18 Eylül)

The Walt Disney Company, Character.AI’ın CEO’su Karandeep Anand’ı yeni oluşturduğu teknoloji sorumlusu (CTO) görevine atadığını duyurdu⁷. TechCrunch, Disney’in daha önce Character.AI’ı kendi karakterlerini izinsiz kullanmakla suçladığını hatırlattı⁸.

Disney’e göre Anand 2 Ekim’de kıdemli icra başkan yardımcısı ve teknoloji sorumlusu olarak göreve başlayacak ve doğrudan CEO Josh D’Amaro’ya bağlı çalışacak. Kurumsal teknoloji, altyapı, veri ve yapay zeka platformları, ürün ve mühendislikten sorumlu olacak; Character.AI’ın teknik ekibinden bazı kişilerin de Disney’e geçmesi bekleniyor⁷. Anand daha önce finans teknolojisi şirketi Brex’te, Meta’da ve 15 yıl boyunca Microsoft’ta üst düzey görevlerde bulundu⁷. TechCrunch’a göre Disney, Eylül 2025’te Character.AI’a telif hakkıyla korunan karakterlerini barındırdığı gerekçesiyle bir ihtar mektubu göndermişti; Anand ise Mayıs 2025’te Character.AI’ın CEO’su olmuştu⁸.

Google, Gemini Live’a konuşan bir yüz ekledi (24 Eylül)

Google, Gemini 3.8 Live modeline, sesli görüşme sırasında konuşan animasyonlu bir yüz gösteren Live Avatar özelliğini ekledi. Google’ın duyurusuna göre özellik şimdilik kurumsal müşterilere açık⁹. The Verge, avatarın farklı dillerde dudak hareketlerini sese uydurabildiğini aktardı¹⁰. Ayrıntılar Gemini Live Avatar haberimizde.

Google’a göre özellik Gemini Enterprise üzerinden sunuluyor; avatar 97 dil arasında sohbetin ortasında geçiş yapabiliyor ve konuşurken arka planda başka işlemler yürütebiliyor. Şirketler hazır avatar kütüphanesinden seçim yapabiliyor; bir referans görselden özel avatar üretmek ise şimdilik yalnız izin listesindeki kurumsal müşterilere açık. Üretilen ses ve görüntüye, yapay zeka içeriğinin tespit edilebilmesi için SynthID adlı görünmez bir filigran ekleniyor⁹.

Ayın değerlendirmesi

Eylül, yapay zeka arkadaşlarla kurulan bağın ne kadar gerçek hissedilebildiğini ve bu alanın neden düzenlendiğini aynı anda gösterdi. Nature Human Behaviour’daki araştırma, bir uygulamanın güncellenmesinin bazı kullanıcılar için bir kayıp gibi yaşanabildiğini ortaya koydu. Kaliforniya’nın yeni yasaları ve Avrupa Komisyonu’nun önerisi ise bu bağın özellikle genç kullanıcılar için risk taşıdığı görüşüne dayanıyor; Avrupa’nın sohbet botlarını çocuklar için varsayılan olarak kapatma önerisi, bu alandaki en geniş kapsamlı adımlardan biri. Şirket tarafında Disney’in bir yapay zeka karakter şirketinin yöneticisini teknoloji sorumlusu yapması ve Google’ın sesli asistanına konuşan bir yüz eklemesi, yapay zeka karakterlerinin eğlence ve iş dünyasında daha da yaygınlaşacağını gösteriyor. Karakterler daha insan gibi göründükçe, onların bir yazılım olduğunu hatırlamak ve bağı dengede tutmak daha da önemli hâle geliyor.

Türkiye açısından

Eylül’ün araştırması, bir yapay zeka karakterine bağlanan kişilerin uygulama değiştiğinde gerçek bir kayıp yaşayabileceğini gösteriyor. Kullandığınız uygulamanın güncellenebileceğini ya da kapanabileceğini akılda tutmak ve insan ilişkilerinize zaman ayırmak önemli. AB Çocuklar Yasası yalnız Avrupa Birliği’nde uygulanacak; ancak Gizmodo’nun hatırlattığı gibi büyük platformlar geçmişte AB kuralları nedeniyle ayarlarını tüm dünyada değiştirmişti⁶. Diğer haberler için haberler sayfamıza bakabilirsiniz.