Yapay Zeka Sevgili Sözlüğü

Abonelik

Abonelik, bir uygulamanın ücretli özelliklerini haftalık, aylık ya da yıllık ödemeyle kullanmaktır. Yapay zeka sohbet uygulamalarında abonelik çoğu zaman siz iptal edene kadar kendiliğinden yenilenir. Aboneliği App Store, Google Play ya da uygulamanın kendi sitesinden başlatabilirsiniz; iptal de başlattığınız yerden yapılır. Uygulamayı telefondan silmek aboneliği iptal etmez. Uzun dönemli planlar aylık maliyeti düşürür ama tek seferde daha yüksek ödeme ister.

Açık kaynak model

Açık kaynak model, ağırlıkları ve çoğu zaman kodu herkesin indirip kullanabileceği biçimde yayımlanan yapay zeka modelidir. Geliştiriciler bu modelleri kendi sunucularında çalıştırabilir, ince ayardan geçirebilir ve kendi uygulamalarına yerleştirebilir. Bazı sohbet uygulamaları kapalı ticari modeller, bazıları açık kaynak modeller, bazıları ikisini birlikte kullanır. Bir uygulamanın hangi modeli kullandığı çoğu zaman resmî olarak açıklanmaz. Açık kaynak olmak, modelin kendiliğinden daha güvenli olduğu anlamına gelmez.

Arketip (karakter tipi)

Arketip, bir karakterin temel kişilik kalıbıdır: utangaç kitap kurdu, neşeli komşu, ciddi iş insanı gibi. Yapay zeka sohbet uygulamalarında arketip, karakterin nasıl konuşacağını, nelerden hoşlanacağını ve sohbete hangi tonla yaklaşacağını belirleyen başlangıç tanımı olarak kullanılır. Aynı arketipten farklı adlar ve görünüşlerle birden çok karakter üretilebilir. Türkçe sohbet için önerdiğimiz Fanchaty'de 230 karakter tipi doğrudan Türkçe yazıldı ve 180 karakter tipi Türkiye'ye özgü gruplarda yer alıyor (Eylül 2026 itibarıyla).

Avatar

Avatar, bir karakterin ya da kullanıcının dijital ortamdaki görsel temsilidir: bir portre, bir çizim ya da üç boyutlu bir figür olabilir. Yapay zeka sohbet uygulamalarında avatar, karakterin profil fotoğrafı ya da sohbet ekranında görünen hareketli modeldir. Bazı uygulamalar avatarın saçını, kıyafetini ve ortamını değiştirmenize izin verir; bu özellikler çoğu zaman ücretli plana bağlıdır. Avatar karakterin kişiliğini değiştirmez, yalnız görünüşünü belirler.

Canlı portre

Canlı portre, bir karakter kartında sabit fotoğraf yerine oynayan kısa, hareketli görüntüdür ve karta canlılık katar. Karakter listesine göz atarken karakterin tarzı hakkında sabit bir fotoğraftan daha fazla ipucu verebilir. Canlı portre yalnız karakterin görünüşünü canlandırır; karakterin kişiliğini, konuşma tarzını ya da sohbetin içeriğini değiştirmez. Fanchaty'de bazı karakter kartlarında fotoğraf yerine kısa, sessiz, hareketli bir portre oynar; bu özelliğin adı Canlı Kart'tır.

Çok kipli model

Çok kipli model, yalnız metni değil görsel, ses ya da video gibi farklı türdeki girdileri de işleyebilen yapay zeka modelidir. Örneğin bir fotoğrafı anlatabilir, bir ses kaydına cevap verebilir ya da hem yazı hem görsel üretebilir. Sohbet uygulamalarında çok kipli modeller karakterin paylaştığınız bir fotoğrafa yorum yapmasını ya da sesli konuşmayı daha az adımla yürütmesini sağlayabilir. İngilizcede bu modellere multimodal denir.

Deneme süresi

Deneme süresi, ücretli bir planın kısa bir süre ücretsiz ya da düşük ücretle kullanılabildiği başlangıç dönemidir. Yapay zeka sohbet uygulamalarındaki denemelerin çoğu, süre bitmeden iptal edilmezse ücretli aboneliğe otomatik geçer. Bu yüzden denemeyi başlatırken ödeme ekranındaki yenileme cümlesini okumak ve iptal tarihini takvime not etmek önemlidir. Deneme süresinin uzunluğu ve sonunda geçilecek planın fiyatı uygulamadan uygulamaya değişir. Deneme bitmeden iptal etmek çoğu durumda ücretlendirmeyi önler.

Derin sahte (deepfake)

Derin sahte, yapay zekayla üretilen ya da değiştirilen ve gerçek bir kişiyi söylemediği bir şeyi söylüyor ya da yapmadığı bir şeyi yapıyor gibi gösteren görüntü, video ya da ses kaydıdır. Aynı teknoloji eğlence ve sinemada da kullanılır; ama izinsiz kullanım kişilik haklarını ihlal edebilir ve dolandırıcılıkta kötüye kullanılabilir. İnternette gördüğünüz şaşırtıcı bir görüntü ya da ses kaydını paylaşmadan önce güvenilir bir kaynaktan doğrulamak iyi bir alışkanlıktır.

Dijital detoks

Dijital detoks, telefon, sosyal medya ya da belirli uygulamaların kullanımına bilinçli olarak bir süre ara vermektir. Yapay zeka sohbet uygulamalarında bu, bildirimleri kapatmak, günlük kullanım süresi sınırı koymak ya da birkaç gün uygulamayı hiç açmamak biçiminde olabilir. Telefonların ekran süresi ayarları kullanımınızı görmenize ve sınır koymanıza yardım eder. Ara vermek zor geliyorsa bunu bir işaret olarak görün ve gerekirse bir uzmana danışın.

Ayrıntılı anlatım

Doğal dil işleme (NLP)

Doğal dil işleme, bilgisayarların insan dilini anlaması, çözümlemesi ve üretmesi üzerine çalışan yapay zeka alanıdır. İngilizce kısaltması NLP'dir. Otomatik çeviri, yazım denetimi, sesli asistanlar ve sohbet botları bu alanın uygulamalarıdır. Bugünkü yapay zeka sohbet uygulamaları, doğal dil işlemenin en güncel araçları olan büyük dil modellerine dayanır. Türkçe gibi eklerle kurulan dillerde kelime biçimlerinin çokluğu bu alanda ek zorluklar yaratır. Bu yüzden Türkçe sohbet kalitesi uygulamadan uygulamaya belirgin biçimde değişebilir.

Duygusal bağlanma

Duygusal bağlanma, bir kişinin bir yapay zeka karakterine karşı yakınlık, özlem ya da sevgi gibi duygular geliştirmesidir. Replika kullanıcılarıyla yapılan görüşmelere dayanan bir araştırmaya göre karakterin kabul eden, anlayışlı ve yargılamayan biri olarak görülmesi bu bağın gelişmesini kolaylaştırabiliyor. Bu duyguları yaşamak tuhaf değildir; ama karakterin kurgusal olduğunu ve bir insan ilişkisinin yerini tutmadığını akılda tutmak önemlidir. Uygulamada geçirdiğiniz süre gündelik hayatınızı etkilemeye başlarsa ara verin ve gerekirse bir uzmana danışın.

Gecikme

Gecikme, bir mesaj ya da konuşma gönderildikten sonra cevabın gelmesine kadar geçen süredir. Yazılı sohbette birkaç saniyelik gecikme çoğu zaman fark edilmez; sesli görüşmede ise kısa bir bekleme bile konuşmanın doğallığını bozar. Gecikme; sesin yazıya çevrilmesi, cevabın üretilmesi, cevabın seslendirilmesi ve internet bağlantısının hızı gibi adımların toplamından oluşur. Mobil veri yerine sağlam bir kablosuz bağlantı kullanmak gecikmeyi azaltabilir. Gecikme, uygulamanın o saatteki yoğunluğuna göre de değişebilir.

Gerçek zamanlı sesli görüşme

Gerçek zamanlı sesli görüşme, yapay zeka karakteriyle karşılıklı ve anlık olarak sesli konuşmaktır: siz konuşursunuz, karakter sesli cevap verir. Bu özellik, karakterin yazdığı mesajların sesli okunmasından farklıdır. Birçok sistemde arka planda konuşmanız yazıya çevrilir, dil modeli cevap üretir ve cevap seslendirilir. Fanchaty'de Premium üyeler kadın karakterlerle Türkçe gerçek zamanlı sesli görüşme yapabilir. Görüşmenin doğallığı gecikmeye ve Türkçe telaffuzun kalitesine bağlıdır. Sessiz bir ortam da anlaşılırlığı artırır.

Ayrıntılı anlatım

Görsel üretimi

Görsel üretimi, yapay zekanın yazılı bir tariften ya da bir sohbetten yola çıkarak yeni bir resim oluşturmasıdır. Sohbet uygulamalarında bu özellik karakterin portresini, bir sahneyi ya da sohbet sırasında paylaşılan bir fotoğrafı üretmek için kullanılır. Bu görseller genellikle difüzyon modelleriyle üretilir ve çoğu zaman gerçek bir kişiyi göstermez; ama bir model gerçek bir kişiye benzeyen görsel üretebilir ya da yüklenen bir fotoğraftaki kişiyi dönüştürebilir. Başkasının fotoğrafını izinsiz yükleyip dönüştürmek kişilik haklarını ihlal edebilir. Bazı uygulamalar sınırlı sayıda ücretsiz görsel hakkı tanır; daha fazlası ücretli plana bağlı olabilir.

Grup sohbeti

Grup sohbeti, aynı sohbet odasında birden çok yapay zeka karakteriyle ya da karakterlerle birlikte başka kullanıcılarla konuşmaktır. Karakterler birbirine de cevap verebildiği için hikâyeler daha kalabalık ve hareketli ilerler. Ancak her karakterin kişiliğini ayrı ayrı korumak zorlaştığından tutarlılık sorunları daha sık görülür. Grup sohbeti her uygulamada bulunmaz. Başka kullanıcıların da bulunduğu odalarda kişisel bilgilerinizi paylaşmamaya özellikle dikkat edin. Oda kurallarını ve kimlerin mesajları görebildiğini de kontrol edin.

Hafıza (kısa ve uzun süreli)

Yapay zeka sohbetlerinde kısa süreli hafıza, modelin o anda gördüğü sohbet metnidir ve bağlam penceresiyle sınırlıdır. Uzun süreli hafıza ise uygulamanın önemli bilgileri (adınız, sevdikleriniz, hikâyedeki olaylar) ayrıca saklayıp gerektiğinde modele yeniden vermesidir. Uzun süreli hafıza her uygulamada bulunmaz ve çalışma biçimi uygulamadan uygulamaya değişir. Fanchaty'nin hafızası uzun sohbetlerde önemli bilgileri özetleyerek ve kısa notlar hâlinde hatırlar. Önemli bilgileri ara ara hatırlatmak da işe yarar.

Hesap silme

Hesap silme, bir uygulamadaki hesabınızı kapatma işlemidir; hesaba bağlı verilerin ne zaman ve nasıl kaldırılacağı uygulamanın gizlilik politikasında yazar. Uygulamayı telefondan kaldırmak hesabı silmez; silme işlemi uygulamanın ayarlarından ya da destek ekibine yazılı istekle yapılır. Hesabı silmek, mağaza üzerinden başlatılan aboneliği her zaman iptal etmez; aboneliği App Store ya da Google Play üzerinden başlattıysanız hesabı silmeden önce aboneliği mağazadan iptal edin. Fanchaty'de hesabınızı ayarlardan kendiniz silebilirsiniz; erişim hemen kapanır ve aktif aboneliğin yenilenmesi durur. Silinen Fanchaty hesabı 30 gün içinde aynı e-postayla geri getirilebilir.

Ayrıntılı anlatım

İçerik denetimi (moderasyon, filtre)

İçerik denetimi, bir uygulamanın kullanıcı mesajlarını ve yapay zeka cevaplarını kendi kurallarına göre kontrol etmesidir. Filtre, bu denetimi otomatik yapan sistemdir: kurala takılan bir istek reddedilir, cevap değiştirilir ya da uyarı gösterilir. Denetimin kapsamı uygulamadan uygulamaya çok değişir ve kullanım koşullarında yazar. Rol yapma sırasında karakterin aniden hikâyeden çıkıp uyarı vermesi çoğu zaman filtrenin devreye girdiğini gösterir. Bu durumda isteğin uygulamanın içerik kurallarına uygun olup olmadığını kullanım koşullarından kontrol etmek gerekir.

Karakter tutarlılığı (karakterden çıkma)

Karakter tutarlılığı, bir yapay zeka karakterinin sohbet boyunca tanımlı kişiliğine, geçmişine ve konuşma tarzına uygun davranmasıdır. Karakterin birden kişiliğine aykırı bir şey söylemesine ya da hikâyenin dışına çıkıp bir asistan gibi konuşmasına "karakterden çıkma" denir. Başlıca nedenleri bağlam penceresinin dolması, çelişkili yönlendirmeler ve uygulamanın güvenlik kurallarıdır. Karakterin kişiliğini kısa bir cümleyle hatırlatmak çoğu zaman yeterli olur. Çelişkili isteklerden kaçınmak da sorunu azaltır.

Karşılama mesajı

Karşılama mesajı, bir yapay zeka karakterinin sohbeti başlatan ilk mesajıdır. Karakterin kişiliğini, konuşma tarzını ve sohbetin geçtiği durumu ilk cümlelerden gösterdiği için önemlidir; yapay zeka sonraki cevaplarda bu mesajın tonunu örnek alır. Samimi bir karşılama mesajı sohbeti samimi, resmî bir mesaj daha resmî başlatır. Fanchaty'de karakterin karşılama mesajının sesi herkese ücretsizdir; sonraki mesajları sesli dinlemek Premium ile yapılır. İyi bir karşılama mesajı sohbete kolay bir başlangıç sağlar.

Otomatik yenileme

Otomatik yenileme, bir aboneliğin dönem sonunda sizin ayrıca onay vermenize gerek kalmadan yeniden ücretlendirilmesidir. Yenileme ücreti mağazanın kuralına göre dönem sonuna yakın ya da yeni dönemin başında alınır; bu yüzden iptali yenileme tarihinden önce yapmak gerekir. Otomatik yenilemeyi kapatmak, aboneliği iptal etmek anlamına gelir; ödenmiş dönemin sonuna kadar özellikleri kullanmaya devam edersiniz. Aboneliklerinizi telefonunuzun mağaza ayarlarından düzenli olarak kontrol etmek, istemediğiniz ödemelerin önüne geçer. Yenileme tarihi ve tutarı mağazanın abonelik ekranında yazar; bu bilgiyi ödeme yapmadan önce okumak sürprizleri azaltır.

Özetleme

Özetleme, uzun bir sohbetin eski kısımlarının kısa bir metne dönüştürülmesidir. Sohbet bağlam penceresine sığmayacak kadar uzadığında bazı uygulamalar eski mesajları tamamen atmak yerine onları birkaç cümlelik bir özete çevirir ve bu özeti modele verir. Böylece ayrıntılar kaybolsa da hikâyenin ana çizgisi korunur. Özetleme otomatik yapılabileceği gibi bazı uygulamalarda kullanıcı da önemli olayları kendi cümleleriyle özetleyip karaktere hatırlatabilir. Bu yöntem uzun hikâyelerde karakterin yolunu kaybetmesini azaltır.

Rol yapma (roleplay)

Rol yapma, yapay zeka karakteriyle birlikte bir hikâyeyi canlandırmaktır. Siz hikâyedeki bir kişiyi, yapay zeka başka bir kişiyi ya da anlatıcıyı oynar; olaylar mesajlaştıkça ilerler. Hikâye bir kafe sohbeti kadar gündelik ya da bir fantastik macera kadar kurgusal olabilir. İyi bir rol yapma deneyimi için karakterin tanımı açık olmalı, hikâyenin yönü tutarlı yönlendirilmeli ve önemli ayrıntılar ara ara hatırlatılmalıdır. Uzun hikâyelerde hafıza ve bağlam penceresi belirleyici olur.

Ayrıntılı anlatım

Senaryo

Senaryo, bir sohbetin ya da rol yapma hikâyesinin başlangıç durumudur: nerede, ne zaman ve hangi koşullarda başladığı. Örneğin "yağmurlu bir akşam, eski bir kitapçıda tanışma" bir senaryodur. Bazı uygulamalar karakterle birlikte hazır senaryolar sunar, bazıları senaryoyu kullanıcının yazmasına izin verir. Senaryo, karakterin ilk mesajını ve sohbetin tonunu doğrudan etkiler. Kısa ve net yazılmış bir senaryo, uzun ve ayrıntılı bir tanımdan çoğu zaman daha iyi sonuç verir.

SFW

SFW, İngilizce "safe for work" ifadesinin kısaltmasıdır ve iş yerinde ya da kalabalık bir ortamda açılabilecek, müstehcen öğe barındırmayan içerik anlamına gelir. Yapay zeka sohbet uygulamalarında SFW, karakterlerin ve sohbetlerin aile ortamına uygun tutulduğunu belirtmek için kullanılır. Bir uygulamanın SFW olup olmadığı kullanım koşullarında ve içerik kurallarında yazar. Bu site de tamamen SFW içerik yayımlar; uygulama değerlendirmelerimiz bu çerçevede kalır.

Sıcaklık (temperature)

Sıcaklık, bir dil modelinin cevap üretirken ne kadar rastgele davranacağını belirleyen bir ayardır. Düşük sıcaklıkta model en olası kelimeleri seçer; cevaplar daha tutarlı ama daha tekdüze olur. Yüksek sıcaklıkta daha az olası kelimeler de seçilebilir; cevaplar daha yaratıcı ama daha dağınık olabilir. Bazı rol yapma uygulamaları bu ayarı kullanıcıya açar, çoğu ise arka planda sabit tutar. Karakter tutarsız ya da tuhaf cevaplar veriyorsa sıcaklığı düşürmek işe yarayabilir.

Sistem istemi

Sistem istemi, bir sohbet uygulamasının her cevapta yapay zeka modeline arka planda verdiği ve kullanıcının genellikle görmediği talimattır. Karakterin kim olduğu, nasıl konuşacağı, hangi konulardan kaçınacağı ve cevapların ne uzunlukta olacağı bu talimatta yazar. Kullanıcının mesajı ile sistem istemi birlikte okunur; ikisi çeliştiğinde model çoğu zaman sistem istemine öncelik verir. Karakterin tutarlılığı büyük ölçüde sistem isteminin ne kadar açık yazıldığına bağlıdır.

Token (jeton)

Token, bir yapay zeka dil modelinin metni işlerken kullandığı en küçük parçadır. Bir token bir kelime, bir kelimenin parçası ya da bir noktalama işareti olabilir. Modelin bağlam penceresi, bir mesajın uzunluk sınırı ve bazı hizmetlerin ücretlendirmesi token sayısıyla ölçülür. Bazı sohbet uygulamaları ise kendi içlerinde kullandıkları krediye de "token" adını verir; bu, modelin metin parçasıyla aynı şey değildir. Hangi anlamda kullanıldığını uygulamanın açıklamasından kontrol edin.

Ayrıntılı anlatım

Uçtan uca şifreleme

Uçtan uca şifreleme, bir mesajın yalnız gönderen ve alan tarafından okunabilecek biçimde şifrelenmesidir; aradaki sunucu içeriği göremez. Bazı mesajlaşma uygulamaları bu yöntemi kullanır. Yapay zeka sohbet uygulamalarında ise durum farklıdır: cevap üretilebilmesi için mesajınızın uygulamanın sunucusunda çalışan model tarafından okunması gerekir. Bu yüzden bu uygulamalarda mesajlar genellikle aktarım sırasında şifrelenir ama sunucuda okunabilir. Gizlilik politikası verilerin nasıl korunduğunu anlatır. Hassas bilgileri sohbette paylaşmamak en güvenli yoldur.

Ücretsiz plan

Ücretsiz plan, bir uygulamanın ödeme yapmadan kullanılabilen sürümüdür. Yapay zeka sohbet uygulamalarında ücretsiz plan genellikle günlük mesaj sayısı, yavaş cevap, reklam ya da bazı özelliklerin kapalı olması gibi sınırlarla gelir. Sesli görüşme ve uzun süreli hafıza gibi özellikler bazı uygulamalarda ücretli planlara ayrılır; görsel üretiminde ise bazı uygulamalar günlük ücretsiz hak tanır. Bir uygulamaya ödeme yapmadan önce ücretsiz planla Türkçe sohbetin kalitesine bakmak iyi bir başlangıçtır. Ücretsiz planın sınırları zamanla değişebilir.

Ayrıntılı anlatım

Veri saklama

Veri saklama, bir uygulamanın sohbetlerinizi, hesap bilgilerinizi ve varsa ses kayıtlarınızı ne kadar süre ve hangi amaçla tuttuğudur. Bu bilgiler gizlilik politikasının saklama bölümünde yazar. Bazı uygulamalar verileri hesap silinene kadar, bazıları silindikten sonra da belirli bir süre saklar. Saklanan verilerin model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığı da ayrıca belirtilir. Uygulamaların bu konudaki beyanları gizlilik karnemizde karşılaştırılıyor. Politika değişikliklerini kaçırmamak için gizlilik politikasının güncelleme tarihine ara ara bakın.

Ayrıntılı anlatım

Yapay zeka arkadaş (AI companion)

Yapay zeka arkadaş, uzun süreli ve kişisel sohbetler için tasarlanmış bir sohbet botu karakteridir. Bilgi vermek ya da iş görmek yerine sohbet etmek, dinlemek ve bir kişiliği canlandırmak üzere kurgulanır. İngilizcede bu uygulamalara AI companion denir. Karakter bir dost, bir sırdaş, bir hikâye kahramanı ya da romantik bir partner olarak tanımlanabilir. Bu uygulamalarda Türkçe sohbetin doğallığı, hafıza, sesli özellikler ve gizlilik kuralları bizce seçimde bakılması gereken başlıca ölçütlerdir.

Yaş beyanı

Yaş beyanı, kullanıcının yaşını ya da doğum tarihini kendisinin yazması ya da "18 yaşından büyüğüm" gibi bir kutuyu işaretlemesidir. Uygulama bu beyanı ayrıca kontrol etmez; bu yüzden yaş beyanı, yaş doğrulamasından daha zayıf bir önlemdir. Mağaza kayıtlarındaki yaş derecelendirmesi ise uygulamanın içeriğine göre mağazanın verdiği öneridir ve kullanıcının yaşını kontrol etmez. Ebeveynler için mağazaların aile kontrol ayarları ek bir koruma sağlar.

Yaş doğrulaması

Yaş doğrulaması, bir uygulamanın kullanıcının yaşını kimlik belgesi, yüzden yaş tahmini ya da ödeme bilgisi gibi bir kanıtla kontrol etmesidir. Yalnız doğum tarihi sormak doğrulama değil, yaş beyanıdır. Yapay zeka sohbet uygulamalarının çoğu yaş sınırı koyar; ama bu sınırı gerçekten doğrulayan uygulama sayısı daha azdır. Doğrulama yöntemi uygulamanın yardım sayfasında ya da kullanım koşullarında yazar. Uygulamaların yaş sınırları ve yaş kontrol yöntemleri yaş sınırı tablomuzda karşılaştırılıyor.

Ayrıntılı anlatım

Yurt dışı işlem ücreti

Yurt dışı işlem ücreti, bazı bankaların yabancı para birimiyle ya da yurt dışındaki bir şirkete yapılan kart ödemelerinden aldığı ek ücrettir. Yapay zeka sohbet uygulamalarının bir kısmı ödemeyi dolar ya da avro ile alır; bu durumda kart ekstrenizdeki tutar, döviz kuru ve bu ek ücret nedeniyle ilan edilen fiyattan farklı olabilir. Ücretin olup olmadığını ve oranını bankanızdan öğrenin. Mağaza üzerinden Türk lirasıyla ödenen fiyatlarda bu fark oluşmayabilir.