ABD'de yapay zeka arkadaş yasaları: Kaliforniya ve New York

ABD’de yapay zeka arkadaş uygulamaları için federal bir yasa yok; ilk kurallar eyaletlerden geldi. Bu sayfa, resmî yasa metinlerine dayanarak Kaliforniya’nın iki yasasını ve New York’un yasasını özetler. Eyalet yasaları yalnız o eyaletlerde geçerlidir; bu sayfa hukuki danışmanlık değildir.

Yasalar hangi uygulamaları kapsıyor?

İki eyalet de kapsamı “yapay zeka arkadaş” tanımıyla çiziyor ve genel amaçlı yardımcıları dışarıda bırakıyor.

• Kaliforniya: Doğal dil arayüzüyle insan benzeri cevaplar veren, kullanıcının sosyal ihtiyaçlarını karşılayabilen ve birden fazla sohbet boyunca bir bağ sürdürebilen sistemler kapsamda. Yalnız müşteri hizmeti ya da iş amaçlı botlar, konusu oyunla sınırlı oyun karakterleri ve bağ kurmayan sesli asistan cihazları kapsam dışında¹. Yasa, platformu eyaletteki bir kullanıcıya sunan herkesi “operatör” sayıyor¹.
• New York: Bir sistemin kapsama girmesi için üç özelliği birlikte taşıması gerekiyor: önceki sohbetleri ve tercihleri hatırlayarak kişiselleştirmesi, kullanıcı sormadan duygu temelli sorular yöneltmesi ve kişisel konularda süren bir diyalog kurması. Tanım arkadaşlık ve yakın bağ gibi farklı insan ilişkisi biçimlerini sayıyor; yalnız müşteri hizmeti, verimlilik ya da şirket içi kullanım için tasarlanan sistemler kapsam dışında³.

Kaliforniya SB 243 (Ekim 2025)

Vali tarafından 13 Ekim 2025’te onaylandı¹.

• Makul bir kişi bir insanla konuştuğunu sanabilecekse, uygulama sohbet botunun yapay zeka olduğunu açık ve görünür biçimde bildirmelidir¹.
• Şirket, intihar düşüncesi ve kendine zarar içeriğine karşı bir protokolü olmadan sohbet botunun kullanıcılarla konuşmasına izin veremez. Protokol, kullanıcıyı kriz hatlarına yönlendirmeli ve ayrıntıları şirketin sitesinde yayımlanmalıdır¹.
• 1 Temmuz 2027’den itibaren şirketler eyaletin İntiharı Önleme Ofisi’ne yıllık rapor verecek; raporda kişisel bilgi yer almayacak¹. Raporda önceki yıl kaç kez kriz hattı yönlendirmesi yapıldığı ve bu tür ifadeleri tespit etmek için kullanılan protokoller yer alacak; ofis bu verileri kendi sitesinde yayımlayacak. Şirketlerin ölçümde kanıta dayalı yöntemler kullanması da şart¹.
• Uygulama, yapay zeka arkadaşların bazı küçükler için uygun olmayabileceğini bildirmelidir¹.
• Zarar gören kişi dava açabilir; tazminat, gerçek zarar ya da ihlal başına 1.000 dolardan hangisi büyükse odur¹. Bu yükümlülükler başka yasalardaki yükümlülüklere eklenir, onların yerini almaz¹.

SB 243’ün ilk hâlinde, kullanıcının küçük olduğunu bilen şirketler için ayrı kurallar da vardı; örneğin sohbet sürerken en az üç saatte bir mola hatırlatması¹. Eylül 2026’daki SB 1119 bu hükümleri kaldırdı ve yerine aşağıdaki daha kapsamlı bölümü koydu².

Kaliforniya SB 1119, “Adam’s Law” (Eylül 2026)

Vali tarafından 10 Eylül 2026’da onaylandı. Hükümlerinin çoğu 1 Temmuz 2027’de uygulanmaya başlayacak².

• Şirket ya kullanıcının yaşını eyalet yasasında tarif edilen yolla belirlemeli ya da çocuklara yönelik korumaları tüm kullanıcılara uygulamalıdır².
• Yeni ya da önemli ölçüde değiştirilmiş bir sohbet botunu sunmadan önce şirket, çocuk kullanıcılar açısından kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapıp belgelemelidir. Çocukların kullanmasına izin veren şirket ayrıca bir çocuk güvenliği politikası yayımlamalıdır².
• Çocukların kullanabildiği uygulamalarda varsayılan ayarlar yalnız ebeveyn tarafından değiştirilebilir: kalıcı sohbet hafızası kapalı, anlık bildirimler kapalı, tek oturumda en fazla 1 saat ve günde toplam en fazla 2 saat kullanım².
• Kriz anında ebeveyne bildirim yapılmalı ya da çocuğun 988 kriz hattına doğrudan bağlanabilmesi sağlanmalıdır².
• Şirket, sohbet botunun çocuk kullanıcıya duygu, bilinç ya da insan olduğunu iddia etmesini ve onu mola vermekten caydırmasını önleyecek makul önlemler almalıdır. Botun, aradaki bağı sürdürmek için gerekliymiş gibi hediye, uygulama içi satın alma ya da harcama istemesi de engellenmelidir².
• Şirket, sohbet botu aracılığıyla topladığı çocuk verilerini satamaz; çocuğa bağlamlar arası davranışsal reklam gösteremez ve sohbette öğrendiği kişisel bilgilerle reklam hedefleyemez. Güvenlik ayarlarında kullanıcıyı yanıltan tasarımlar da yasak; gösterilen her reklam açıkça etiketlenmelidir².
• Güvenlik ayarlarının çocuklar ve ebeveynler tarafından bulunup kullanılabildiği, en geç 1 Ocak 2028’de ve sonra iki yılda bir temsilî kullanıcı gruplarıyla test edilmelidir. Üçüncü kişilerin çocuk güvenliği olaylarını şirkete bildirebileceği bir kanal da zorunlu².
• Şirketler bağımsız çocuk güvenliği denetiminden geçer: ilk denetim en geç 1 Ocak 2029’da, sonrakiler iki yılda bir. Önceki yıl geliri 500 milyon doların altında olan şirketler 1 Ocak 2032’ye kadar bu denetimden muaf².
• Kamu savcıları her ihlal için, etkilenen çocuk başına ihmalde 5.000 dolara, kasıtta 15.000 dolara kadar ceza isteyebilir. Zarar gören çocuk ya da ebeveyni de şirkete dava açabilir².

New York, Genel Ticaret Kanunu Madde 47

Eyaletin 2025-2026 bütçe yasasının bir parçası olarak kabul edildi ve yasalaşmasından 180 gün sonra yürürlüğe girecek biçimde yazıldı³.

• Yapay zeka arkadaş sunan şirket, kullanıcının intihar düşüncesi ya da kendine zarar ifadelerini tespit edip onu kriz hizmetlerine yönlendiren bir protokole sahip olmalıdır; protokolsüz sunum yasaktır³.
• Etkileşimin başında ve süren sohbetlerde en az üç saatte bir, kullanıcıya bir insanla değil yapay zekayla konuştuğu bildirilmelidir³.
• Yaptırımı eyalet başsavcısı uygular: günlük 15.000 dolara kadar ceza. Toplanan cezalar yeni kurulan intiharı önleme fonuna aktarılır³. Fonun parası eyaletin Ruh Sağlığı Ofisi’nin intiharı önleme, eğitim ve farkındalık çalışmalarına ayrılır³.

Karşılaştırma

Yasalar nasıl tartışıldı?

SB 243 tasarı aşamasındayken de tartışıldı. The Markup’ın Nisan 2025 haberine göre Common Sense Media tasarıyı destekledi. TechNet ve Kaliforniya Ticaret Odası gibi iş dünyası grupları ise amaçları paylaştıklarını söyleyip daha net bir yapay zeka arkadaş tanımı istedi ve bireylere dava hakkı verilmesine karşı çıktı⁴. Dijital haklar kuruluşu Electronic Frontier Foundation da tasarının o hâliyle ifade özgürlüğü güvencesine takılabileceğini savundu⁴. Common Sense Media’nın gençlerle ilgili bulguları Common Sense Media raporları özetimizde yer alıyor.

Okur için ne anlama geliyor?

Bu yasalar Türkiye’de geçerli değildir, ama iyi bir uygulamadan beklenebilecek güvenlik önlemlerini gösterir: yapay zeka olduğunu açıkça söylemek, kriz anında destek hattına yönlendirmek ve çocuklar için sıkı varsayılan ayarlar. Kaliforniya yasası operatörü, platformu eyaletteki bir kullanıcıya sunan kişi olarak tanımlıyor; tanımda şirketin nerede kurulu olduğu geçmiyor¹. Avrupa’daki kural AB Yapay Zeka Yasası özetimizde, genel tablo yasalar rehberimizde, ailelere öneriler ebeveyn rehberimizde yer alıyor.

Sınırlılıklar

Bu özet yasa metinlerine dayanır; mahkeme kararlarını ya da eyaletlerin uygulama yönetmeliklerini incelemedik. SB 1119’un hükümlerinin çoğu henüz yürürlükte değil ve Temmuz 2027’ye kadar değiştirilebilir. New York yasasının yürürlük tarihi metinde gün olarak değil, yasalaşmadan sonraki 180. gün olarak yazılı. Tartışmalarla ilgili bölüm tek bir ikincil kaynağa dayanıyor.