Yapay zeka sohbet bağımlılığı: işaretler ve sağlıklı sınırlar

Bir yapay zeka karakteriyle saatlerce konuşmak ya da uygulamayı bırakmakta zorlanmak, sorunlu kullanımın işaretleri olabilir. Bu rehber, araştırmaların bu konuda ne söylediğini ve kullanımınızı nasıl dengede tutabileceğinizi anlatır. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman görüşünün yerini tutmaz.

Resmî bir tanı mı?

Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-11 sınıflandırmasında bağımlılık yapıcı davranışlara bağlı bozukluk olarak adıyla tanımlanan iki durum var: kumar oynama bozukluğu ve oyun oynama bozukluğu⁶. “Yapay zeka bağımlılığı” ya da “sohbet botu bağımlılığı” adıyla bir tanı yoktur. Bu yüzden bu ifade, günlük dilde sorunlu kullanımı anlatan bir tanımlamadır.

Araştırmalar ne diyor?

• Replika ve Character.AI kullanıcılarıyla yapılan iki çalışmada, sohbet botuna duyulan güçlü tercihin kişinin kullanımını düzenleme becerisini zayıflattığı ve bunun sorunlu kullanıma yol açabildiği bulundu; bu ilişki kendini yalnız hisseden kullanıcılarda daha güçlüydü².
• Milyonlarca ChatGPT konuşmasının incelendiği ve yaklaşık bin kişilik bir deneyin yapıldığı çalışmada, çok yüksek kullanımın kişilerin kendi bildirdiği bağımlılık göstergeleriyle birlikte arttığı görüldü³.
• Bağlanma kuramıyla yapılan bir çalışmanın yazarları, sohbet botuna bağlanmanın bağımlılığa yol açma potansiyeli taşıdığını belirtiyor⁴.
• ABD’de 13-17 yaşındaki gençlerle yapılan ulusal bir ankete göre yapay zeka arkadaş kullanan gençlerin yaklaşık üçte biri, önemli ya da ciddi konuları gerçek insanlar yerine yapay zeka arkadaşlarla konuşmayı seçtiğini bildirdi⁵.

Dikkat edilecek işaretler

1. Planladığınızdan çok daha uzun süre konuşmak ve bırakmakta zorlanmak².
2. Sohbet botuyla konuşmayı insanlarla görüşmeye tercih etmeye başlamak; araştırmalar sohbet botuna duyulan bu tür güçlü bir tercihin kullanımı kontrol etmeyi zorlaştırabildiğini gösteriyor².
3. Olumsuz sonuçlarını gördüğünüz hâlde kullanımı sürdürmek ya da artırmak; Dünya Sağlık Örgütü oyun oynama bozukluğunda da kontrol kaybını ve olumsuz sonuçlara rağmen sürdürmeyi ölçüt sayar¹.
4. Uyku, iş, okul ya da ilişkilerin kullanım yüzünden aksaması; Dünya Sağlık Örgütü oyun oynama bozukluğunda da kişisel, ailevi, sosyal, eğitim ve iş hayatındaki belirgin bozulmayı ölçüt sayar¹.

Sağlıklı sınırlar için

• Telefonunuzun ekran süresi ayarlarından günlük süre sınırı koyun.
• Bildirimleri kapatın; sohbeti belirli saatlerle sınırlayın.
• Haftada bir gün uygulamaya hiç girmemeyi deneyin; sözlüğümüzdeki dijital detoks maddesi fikir verebilir.
• Bu işaretler gündelik hayatınızı etkiliyorsa bir uzmana danışın.

Duygusal bağın nasıl geliştiği yapay zekaya âşık olmak rehberimizde anlatılıyor.