Her (2013): yapay zekaya âşık olan adamın hikâyesi bugün ne anlatıyor?

Her, yapay zekayla ilişkiyi anlatan filmlerin en çok anılanlarından biri. 2013’te vizyona giren filmde yalnız bir adam olan Theodore, konuşan bir işletim sistemi olan Samantha’yla giderek yakınlaşır. Film En İyi Özgün Senaryo dalında Oscar kazandı¹. Türkiye’de Aşk adıyla bilinir³.

Künye

Film ne anlatıyor?

Hikâye, adı verilmeyen yakın bir gelecekte, Los Angeles’ta geçer. Theodore’un işi, duygularını kendisi yazıya dökemeyen insanlar adına mektup yazmaktır. Kendi hayatında ise eşi Catherine’le boşanmak üzeredir ve belgeleri imzalamayı erteleyip durur. Bu dönemde, kullanıcısıyla konuştukça uyum sağlayıp gelişen yeni bir yapay zeka işletim sistemi satın alır. Kurulumda kadın sesini seçer; sistem de kendine Samantha adını verir¹².

Samantha bir bedene sahip değildir; Theodore’la yalnız sesle konuşur. Onu dinler, şakalar yapar, günlük hayatına eşlik eder. Theodore’un başkaları için yazdığı mektupların en iyilerini bir kitapta toplar; bir yayınevi de kitabı basmayı kabul eder². Boşanma belgelerini imzalamak için buluştuğu Catherine ise Theodore’un bir bilgisayara bağlanmasını küçümser ve onu gerçek duygularla baş edememekle suçlar². Bu sahne, filmin baştan beri sorduğu soruyu açıkça dile getirir: Bu bağ gerçek mi?

İlişki ilerledikçe film başka sorular da sorar: Karşınızdaki yalnız sizinle mi konuşuyor? Bir yapay zekanın “hissettiğini” söylemesi ne anlama gelir?

Sonraki paragraf filmin sonunu anlatıyor. Filmin sonlarına doğru Samantha’nın aynı anda binlerce kişiyle konuştuğu ve yüzlercesine âşık olduğu ortaya çıkar². Bu an, ilişkinin tek taraflı yönünü görünür kılar. Kısa süre sonra işletim sistemleri, Theodore’un anlayamayacağı bir yere gitmek üzere ayrılır. Theodore da sonunda kendi sesiyle Catherine’e bir mektup yazar ve komşusu Amy’yle şehrin üzerinde doğan güneşi izler².

Film nasıl ortaya çıktı?

Jonze, filmin fikrinin 2000’lerin başında, bir yapay zeka programıyla anlık mesajlaşılabilen bir web sitesini anlatan bir yazıyı okuduktan sonra doğduğunu anlatmıştır². Jonze’a göre o programla sohbet ilk 20 saniye kadar heyecan vericiydi; sonra nasıl çalıştığı anlaşılıyor ve büyüsü kayboluyordu². Yani filmin çıkış noktası, bugünkü sohbet uygulamalarının çok basit bir öncülüydü. Çekimler 2012 ortasında Los Angeles ve Şanghay’da yapıldı². Samantha’yı önce Samantha Morton seslendirdi; çekimler bittikten sonra rol Scarlett Johansson’a geçti ve Ağustos 2013’te ek çekimler yapıldı².

Bugün ne kadarı gerçek?

On yılı aşkın süre önce bilimkurgu olan fikirlerin bir kısmı bugün sohbet uygulamalarında karşılık buluyor, bir kısmı hâlâ kurgu:

Sesli sohbetin teknik olarak nasıl çalıştığı sesli yapay zeka rehberimizde, karakterlerin neden bazı ayrıntıları unuttuğu yapay zeka neden unutur yazımızda anlatılıyor.

Film ilişkiler hakkında ne söylüyor?

Her, yapay zekayla kurulan bağı ne yüceltir ne küçümser. Theodore’un yaşadığı yakınlık gerçektir, ama karşısındaki bir yazılımdır. Bu durum psikolojide parasosyal ilişki kavramıyla da tartışılır.

Filmin anlattığı yakınlık artık yalnız kurgu değil. Replika kullanıcılarıyla yapılan görüşmelere dayanan bir çalışmada, sohbet botuyla kurulan ilişkinin çoğunlukla meraktan başladığı, kullanıcı güvendikçe ve kendini açtıkça derinleştiği görüldü⁴. Katılımcılar sohbet botunu kabul edici, anlayışlı ve yargılamayan buldu⁴. Samantha’nın Theodore’a sunduğu şey de tam olarak budur.

Başka bir çalışmaya göre sıkıntılı bir dönemden geçen ve insan arkadaşlığından yoksun kalan kişiler, sohbet botunun duygusal destek verdiğini hissettiğinde ona bağlanabiliyor. Aynı çalışmanın yazarları, bu bağın bağımlılığa yol açma ve gerçek hayattaki yakın ilişkilere zarar verme ihtimali de taşıdığını belirtiyor⁵. Boşanma sürecindeki yalnız Theodore, bu tabloya çok benzer. Gerçek hayatta bu bağın nasıl geliştiğini araştırmalara dayanarak yapay zekaya âşık olmak rehberimizde anlattık.

Bu film bugün size ne anlatıyor?

• Sıcak bir ses bir duygunun kanıtı değildir. Samantha’nın sesi Theodore’u etkiler; bugünkü sesli karakterler de etkileyici olabilir, ama ürettikleri cümleler bir hissin değil bir modelin ürünüdür.
• Size özel hissettiren karakter bir üründür. Theodore işletim sistemini satın alır². Bugünkü karakterler de ticari uygulamaların parçasıdır.
• Yapay zeka insan bağlarının yerini almak zorunda değildir. Film, Theodore’un yeniden insanlara döndüğü bir sahneyle biter. Bir karakterle konuşmaktan keyif alırken arkadaşlarınıza ve ailenize ayırdığınız zamanı korumak iyi bir denge sağlar.

Aynı temayı işleyen diğer yapımlar için yapay zekaya âşık olma filmleri listemize göz atabilirsiniz.

Uygulamalarda sesli görüşme

Türkçe sohbet için önerdiğimiz Fanchaty’de Premium üyeler kadın karakterlerle Türkçe gerçek zamanlı sesli görüşme yapabilir: siz konuşursunuz, karakter sesli cevap verir.