Black Mirror'ın yapay zeka ilişki bölümleri: Be Right Back ve Hang the DJ

Black Mirror, teknolojinin insan ilişkilerine etkisini anlatan bir antoloji dizisidir: her bölüm ayrı bir hikâye anlatır. Dizinin yaratıcısı Charlie Brooker’dır⁵. Dizi 2011’de İngiliz kanalı Channel 4’te başladı, 2016’dan beri Netflix’te yayımlanıyor; adı Türkçede “kara ayna” anlamına gelir⁴. Dizinin bazı bölümleri, bugün yapay zeka sohbet uygulamalarında karşılaştığımız sorulara şaşırtıcı biçimde yakındır.

Be Right Back (2013)

İkinci sezonun ilk bölümüdür. Yazan Charlie Brooker, yöneten Owen Harris; başrollerde Hayley Atwell ve Domhnall Gleeson var. Bölüm ilk kez 11 Şubat 2013’te Channel 4’te yayımlandı¹.

Martha’nın sevgilisi Ash, birlikte kırsaldaki bir eve taşındıklarının ertesi günü bir kazada hayatını kaybeder. Yas tutan Martha’yı bir arkadaşı, kendi isteği dışında yeni bir çevrim içi hizmete kaydeder: hizmet, ölen kişinin geçmiş yazışmalarını ve sosyal medya hesaplarını kullanarak onun bir taklidini oluşturur¹. İlk başta yalnız yazışırlar; Martha hizmete Ash’in video ve fotoğraflarını da yükleyince kopya onun sesiyle telefonda konuşmaya başlar. Deneme aşamasındaki son adım ise Ash’e neredeyse tıpatıp benzeyen yapay bir bedendir¹.

Sonraki paragraf bölümün sonunu anlatıyor. Martha, kopyanın Ash’in kusurlarını taşımadığını ve söylenen her şeye uyduğunu gördükçe rahatsız olur; gerçek Ash olsa itiraz ederdi¹. Yine de kopyadan vazgeçemez: Ash’in yerini tutmayan ama ona fazlasıyla benzeyen bu kopyayı yıllarca evin tavan arasında tutar¹³. Bölüm, bir kişinin dijital izlerinden oluşturulan bir taklidin o kişinin yerini tutup tutamayacağını sorar.

Bugünle bağı: Birkaç ses kaydından ses üretebilen teknolojiler bugün var; bu konu sözlüğümüzde ses klonlama maddesinde anlatılıyor. Bir kişinin sesini ya da yazışmalarını izinsiz kullanmak ciddi etik ve hukuki sorular doğurur.

Kurgudan gerçeğe: bir anma botu

Bölüm yayımlandıktan birkaç yıl sonra benzer bir deneme gerçekten yapıldı. The Verge’ün 2016 tarihli haberine göre yapay zeka girişimi Luka’nın kurucularından Eugenia Kuyda, hayatını kaybeden yakın arkadaşının mesajlarını topladı ve onun konuşma tarzını taklit eden bir sohbet botu geliştirdi³. Arkadaşın yakınlarından on kişi, 8.000 satırı aşkın mesajı projeye verdi. Bot Mayıs 2016’da Luka uygulamasında herkese açıldı³.

Kuyda, Be Right Back’i arkadaşının ölümünden sonra izlediğini ve duygularının karışık olduğunu anlattı. Tepkilerin çoğu olumluydu, ama bazı arkadaşlar projeden rahatsız olup botla konuşmayı reddetti; biri Kuyda’nın bölümün dersini almadığını yazdı³. Aynı haberde Kuyda’nın şirketini, sorular sorarak kullanıcının yazışma tarzını öğrenen Replika adlı bir bota yönelttiği yazıyor³. Kurgu ile gerçek arasındaki mesafe bu örnekte oldukça kısa.

Hang the DJ (2017)

Dördüncü sezonun dördüncü bölümüdür. Yazan Charlie Brooker, yöneten Tim Van Patten; başrollerde Georgina Campbell ve Joe Cole var. Netflix’te 29 Aralık 2017’de yayımlandı. Adını, The Smiths grubunun “Panic” şarkısındaki bir sözden alır².

Amy ile Frank, “Koç” adlı yuvarlak bir cihazın yönettiği bir flört sisteminde yaşar. Sistem kişileri eşleştirir ve her ilişkinin süresini önceden belirler: birkaç saatten birkaç yıla kadar. Koç’a göre sistem her ilişkiyi izleyip sonunda herkese ömür boyu eşini bulur ve bunu yüzde 99,8 başarıyla yapar². Amy ile Frank’in ilk buluşması yalnız 12 saat sürer; ikisi de başka eşleşmelere gönderilir, ama yolları yeniden kesişir².

Sonraki paragraf bölümün sonunu anlatıyor. Sonunda ikili sisteme karşı çıkar ve dünyalarını çevreleyen duvarı aşar. O anda yaşadıkları dünyanın bin simülasyondan biri olduğu anlaşılır: simülasyonların 998’inde Amy ile Frank kurallara rağmen birbirini seçmiştir. Gerçek dünyadaki bir flört uygulaması da bu sonuca bakarak onları yüzde 99,8 uyumlu bulur².

Karakterler sisteme mi güvenmeli, kendi hislerine mi? Bölüm, bir algoritmanın ilişki kararlarımızda ne kadar söz sahibi olması gerektiğini sorgular.

Bugünle bağı: Yapay zeka sohbet uygulamaları bir ilişki koçu gibi kullanılabiliyor; ama bir algoritmanın önerisi kesin bir yargı değildir. Bölümdeki sistem bile kararını kişilere değil, onların kopyalarına bakarak verir.

Bölümlerdeki teknoloji bugün nerede?

Bu bölümler bugün size ne anlatıyor?

• Yazışmalarınız kişisel bir iz bırakır. Be Right Back’teki kopya yalnız Ash’in çevrim içi izlerinden üretilir. Bir uygulamaya anlattıklarınızın nasıl saklandığını ve eğitimde kullanılıp kullanılmadığını gizlilik politikasından kontrol edebilirsiniz. Sohbet geçmişinizi nasıl sileceğiniz sohbet geçmişi silme rehberimizde anlatılıyor.
• Kusursuz bir kopya tatmin etmeyebilir. Martha’yı rahatsız eden, kopyanın hep uyumlu olmasıdır. Bir karakterin size her konuda hak vermesi, sohbeti gerçek bir ilişki yapmaz.
• Kararı sisteme bırakmayın. Hang the DJ’deki çift, ancak sisteme karşı çıktığında birbirini seçebilir.

Uygulamalarda hafıza ve veri

Yapay zeka karakterlerinin sizi hatırlaması, verilerinizin saklanmasıyla mümkün olur. Türkçe sohbet için önerdiğimiz Fanchaty’nin hafızası uzun sohbetlerde önemli bilgileri özetleyerek ve kısa notlar hâlinde hatırlar. Aşağıdaki tablo uygulamaların hafıza özelliklerini ve sohbetlerin eğitimde kullanımını kaynaklarıyla gösterir.

Karakterlerle hikâye kurmanın temelleri roleplay nedir rehberimizde anlatılıyor.