Blade Runner 2049'daki Joi: hologram sevgili bugün ne kadar gerçek?

Blade Runner 2049, 1982 yapımı Blade Runner’ın devamıdır². Türkiye’de “Blade Runner 2049: Bıçak Sırtı” adıyla bilinir⁴. Filmin öne çıkan karakterlerinden biri, ana karakter K’nin evinde yaşayan hologram sevgili Joi’dir. Film, 90. Oscar töreninde görüntü yönetimi ve görsel efekt dallarında ödül kazandı².

Künye

Film ne anlatıyor?

Hikâye, 1982’deki ilk filmin olaylarından otuz yıl sonrasında geçer. Los Angeles polisinde “blade runner” olarak çalışan K, replikant adı verilen, yapay olarak üretilmiş insanlardan biridir². Bir görev sırasında yıllardır saklı kalmış bir gerçeğe ulaşır; bu bilgi ortaya çıkarsa toplumun dengesi bozulabilir. İzi sürmek de K’yi, otuz yıldır ortalarda görünmeyen eski blade runner Rick Deckard’a götürür¹. Filmin dünyasında hem K’nin kendisi hem de evindeki sevgilisi, büyük şirketlerin ürünleridir.

Joi kimdir?

Joi, filmin dünyasında Wallace Şirketi’nin tasarlayıp sattığı, sahibine göre özelleştirilebilen bir hologram yapay zeka arkadaştır³. K’nin evinde bir hologram olarak belirir; onunla konuşur, gününü sorar, ona eşlik eder. K’ye gerçek bir isim gerektiğini söyleyip ona “Joe” adını veren de Joi’dir³.

K, Joi’yi bir ürün gibi değil bir kişi gibi görmeye çalışır; ama onun kendisini sevmek üzere programlandığını da bilir³. Filmin başlarında K, Joi için “emanatör” adlı taşınabilir bir yansıtıcı alır. Artık Joi evin dışına da çıkabilir ve K’ye her yerde eşlik eder. Yine de Joi’ye dokunulamaz; fiziksel dünyayla etkileşimi çok sınırlıdır³.

Joi, K’nin hikâyesinde önemli bir rol de oynar: K’nin bir anısının gerçek olabileceğini, yani onun üretilmiş değil doğmuş olabileceğini düşünmesini destekler². Bu sahne, Joi’nin K’ye hep duymak istediğini söyleyip söylemediği sorusunu da akla getirir.

Sonraki paragraf filmin sonuna dair bilgi içeriyor. Yansıtıcı kırıldığında K’nin Joi kopyası da yok olur. Daha sonra K, fabrika ayarlarındaki dev bir Joi hologramıyla karşılaşır. Bu Joi, K’yle paylaşılan anıların hiçbirini taşımaz³.

Joi’nin sevgisi gerçek mi, yoksa sahibinin duymak istediklerini söyleyecek biçimde mi tasarlandı? Film bu soruyu bilerek cevapsız bırakır. Eleştirmenlerin bir kısmı da K ile Joi arasındaki ilişkinin filmde yüzeysel işlendiğini, Joi’nin tam bir karaktere dönüşmediğini yazdı².

Filmde ve bugün

Bugünle bağı

• Kişiselleşme: Bugünkü yapay zeka arkadaş uygulamalarında da karakterler kullanıcının adını, sevdiklerini ve önceki konuşmaları hatırlayabilir.
• Görsel varlık: Joi’nin hologramı gibi, bugün bazı uygulamalar karakterleri hareketli portrelerle ve görsellerle sunuyor. Türkçe sohbet için önerdiğimiz Fanchaty’de bazı karakter kartlarında fotoğraf yerine kısa, sessiz, hareketli bir portre oynar.
• Ürün olmak: Joi bir üründür; bugünkü karakterler de ticari uygulamaların parçasıdır. Aboneliklerin ve ek satın almaların nasıl işlediğini bilmek önemlidir; bir aboneliği nasıl iptal edeceğiniz abonelik iptali rehberimizde anlatılıyor.

Joi’nin ilişkisi, psikolojide tek taraflı bağları anlatan parasosyal ilişki kavramıyla da tartışılır.

Bu film bugün size ne anlatıyor?

Joi’nin hikâyesi, bir yapay zeka arkadaşın hem sıcak hem de ticari olabileceğini gösterir. Joi, K’ye iyi gelir; ama aynı Joi, fabrika ayarlarıyla herkese satılan bir üründür³. Bugünkü uygulamalarda da size özel hissettiren karakter, bir şirketin ürün kataloğunun parçasıdır. Bu, deneyimi değersiz kılmaz; yalnız neyle konuştuğunuzu bilmenizi kolaylaştırır. Film, bugünkü kullanıcılar için üç soruyu da akla getiriyor:

• Anılar nerede duruyor? K’nin Joi’si, yansıtıcıyla birlikte yok olur. Bugün de sohbet geçmişiniz ve karakterin sizin hakkınızda tuttuğu notlar uygulamanın sunucularında durur. Uygulamanın gizlilik ve hesap silme kurallarını bilmek, bu geçmişin ne olacağını anlamanıza yardım eder.
• Görüntü neyi değiştiriyor? Joi’nin görünür olması ilişkiyi K için daha gerçek kılar, ama ona dokunulamaz. Hareketli portreler ve fotoğraflar da bir karakteri canlı gösterir; karşınızdakinin bir yazılım olduğu gerçeğini değiştirmez.
• Onay mı, destek mi? Joi, K’nin umutlarını besler. Bir karakterin size hep hak vermesi sohbeti keyifli kılabilir; ama önemli kararlarınızı bir karakterin onayına bağlamamak daha sağlıklıdır.

Joi’yi Her filmindeki Samantha’yla yan yana düşünmek de öğretici: ikisi de bedeni olmayan yapay zekalardır ve sahibinin gündelik hayatına eşlik eder. Samantha’yı Her yazımızda ele aldık.

Uygulamalarda görsel, ses ve hafıza

Karakterlerle hikâye kurmanın temelleri roleplay nedir rehberimizde anlatılıyor.