BYU araştırması: yapay zeka ile romantik sohbet ve iyi oluş

Yapay zeka ile romantik sohbet ne kadar yaygın ve bu kullanım insanların iyi oluşuyla nasıl ilişkili? Brigham Young Üniversitesi (BYU) araştırmacılarının 2025’te yayımlanan çalışması bu sorulara ABD genelinden büyük bir örneklemle baktı. Aynı ekip, aynı anket verisinden hazırladığı daha ayrıntılı bir raporu Şubat 2025’te üniversitenin Wheatley Enstitüsü’nde yayımladı³. Bu sayfa hakemli makalenin yayıncı kaydındaki özetini ve enstitü raporundaki rakamları Türkçe okur için derler.

Ne araştırıldı?

Araştırmacılar, insanların romantik ilişkiler bağlamında birden fazla yapay zeka teknolojisini nasıl kullandığını ABD genelinden 2.969 yetişkinle yapılan bir ankette inceledi. Çalışma, romantik bir partneri taklit eden sohbet teknolojilerinin yanı sıra sosyal medyada yapay zeka ile görsel üretimi gibi başka kullanımlara da baktı¹. Bu sayfa yalnız sohbet uygulamalarıyla ve iyi oluşla ilgili bulguları özetler.

Yöntem

• Örneklem: Veri, araştırma şirketi Qualtrics’in çevrim içi panellerinden toplandı. Katılımcılar cinsiyet, yaş ve etnik köken bakımından ABD nüfusunu yansıtacak kotalarla seçildi. İlk hedef 2.000 kişiydi; çalışma genç yetişkinlerin iyi oluşuna odaklandığı için 18-29 yaş arası 1.000 kişi ayrıca eklendi³.
• Katılımcılar: Örneklemin yüzde 49’u erkek, yüzde 51’i kadındı ve yaş ortalaması 40’tı. Katılımcıların yüzde 40’ının o sırada bir ilişkisi yoktu, yüzde 24’ü flört ediyordu, yüzde 36’sı nişanlı ya da evliydi³.
• Soru: Katılımcılara, romantik bir partneri taklit etmesi amaçlanan bir yapay zeka sistemiyle hiç çevrim içi sohbet edip etmedikleri ya da böyle bir uygulama indirip indirmedikleri soruldu. “Evet” diyenlere kullanım sıklığı ve tutumları hakkında ek sorular yöneltildi³. Rapor, sorunun yalnız romantik partner taklit eden uygulamaları kapsadığını; arkadaşlık gibi diğer kullanımlar da sayılsaydı oranların muhtemelen daha yüksek çıkacağını not ediyor³.
• Ölçekler: Depresyon riski, yaygın kullanılan CES-D ölçeğinin beş maddesiyle; yalnızlık, UCLA Yalnızlık Ölçeği’nin iki maddesiyle ölçüldü³.

Bulgular

İlk iki madde hakemli makalenin özetinden alındı; diğer yüzdelerin tümü aynı ekibin enstitü raporundan geliyor ve makaledeki analizlerle birebir aynı olmayabilir.

• Yapay zeka teknolojileriyle etkileşim görece yüksek çıktı; özellikle 20’li yaşlardaki genç yetişkinlerde yaygındı¹.
• Genç yetişkinlerin yaklaşık dörtte biri, romantik etkileşimleri taklit etmek için yapay zeka sohbet teknolojilerini kullandığını bildirdi¹.
• Enstitü raporuna göre ABD’li yetişkinlerin yüzde 19’u romantik bir partneri taklit eden bir yapay zekayla sohbet etmişti. Bu oran 18-30 yaş arası erkeklerde yüzde 31, kadınlarda yüzde 23; 30 yaş üstü erkeklerde yüzde 15, kadınlarda yüzde 10’du³.
• Bu sohbetleri kullananlar haftada ortalama 51 dakika ayırıyordu. 18-30 yaş arası erkek kullanıcıların yüzde 37’si haftada bir saatten, yüzde 19’u iki saatten fazla sohbet ettiğini söyledi³.
• Romantik sohbet botu kullananların yüzde 21’i yapay zekayla konuşmayı gerçek bir insanla ilişki kurmaya tercih ettiğini belirtti. Bu teknolojileri kullananların yüzde 42’si yapay zeka programlarıyla konuşmanın gerçek insanlarla konuşmaktan kolay olduğunu, yüzde 43’ü de bu programların insanlardan daha iyi dinlediğini düşünüyordu³.
• Yine kullananların yüzde 31’i yapay zeka programlarının kendilerini gerçek insanlardan daha iyi anladığını söyledi³.
• Kullanıcı olsun olmasın tüm genç yetişkinlerin ise yüzde 21’i, yapay zekayla konuşmayı kendini sevilmiş ve bağ kurmuş hissetmenin kabul edilebilir bir yolu olarak görüyordu. Genç yetişkinlerin yüzde 16’sı, gerçek bir partner yokken yapay zeka arkadaş uygulamalarının iyi bir alternatif olduğunu söyledi³.
• Futurism’in aktardığına göre, başka bir insanla ciddi bir ilişkisi olan katılımcıların yapay zeka arkadaş sohbet botu kullandığını ya da çekici insanları gösteren yapay zeka görsellerine yöneldiğini bildirme olasılığı bekârlardan yüksekti².

İyi oluşla ilişkisi

Regresyon analizlerine göre çeşitli demografik etkenler bu teknolojilerin kullanımını yordadı. Yapay zeka teknolojisi kullanımı ise daha düşük bireysel iyi oluşla ilişkiliydi¹. Enstitü raporundaki rakamlar farkı somutlaştırıyor. Rapordaki bu karşılaştırma yalnız sohbet uygulamalarını değil, raporun yapay zeka ilişki teknolojileri başlığı altında topladığı bütün kullanımları kapsıyor³.

Kaynak: Wheatley Enstitüsü raporu³.

Futurism’in aktardığına göre çalışmanın ilk yazarı Brian Willoughby, yapay zeka kullanımı ile depresyon ve yalnızlık arasında bağlantı bulduklarını söyledi. Willoughby, bu ilişkinin yönünün belirsiz olduğunu ve kullanımın insanların kendini daha az yalnız hissetmesine yardım ettiğine dair kanıt bulamadıklarını ekledi². Yazarlar enstitü raporunda da, bu bağın zaten zorlanan kişilerin bu uygulamalara yönelmesinden mi, yoksa kullanımın zamanla iyi oluşu düşürmesinden mi kaynaklandığının bilinmediğini vurguluyor³.

Sınırlılıklar

Yazarlar çalışmayı keşif amaçlı olarak tanımlıyor. Bulgular bir ilişkiyi gösterir, neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz: Yalnız ya da mutsuz hisseden kişilerin bu uygulamalara daha çok yönelmesi de mümkündür. Yazarlara göre iyi oluşla ilgili etkiler genelde küçüktü; ancak birçok başka etken hesaba katıldıktan sonra da sürdü. Kişisel iyi oluş ve ruh sağlığı verilerinin sınırlı olduğunu da kendileri belirtiyor³. Cevaplar katılımcıların kendi beyanına dayanır; Futurism, utanç gibi nedenlerle cevapların çarpıtılmış olabileceğine dikkat çekiyor². Örneklem ABD’dendir; sonuçlar Türkiye için doğrudan genellenemez. Hakemli makalenin tam metnine erişemedik; makaleyle ilgili bilgiler derginin yayımladığı özete dayanıyor. Ayrıntılı rakamlar aynı ekibin enstitü raporundan alındı ve makaledeki analizlerle birebir aynı olmayabilir.

Diğer araştırmalarla birlikte okuyun

Bu çalışma tek bir anda yapılmış bir anket olduğu için kullanımın etkisini değil, kullananlarla kullanmayanlar arasındaki farkı gösterir. Kısa süreli deneylerde yalnızlığın azaldığını bulan yapay zeka arkadaşlar ve yalnızlık araştırmasıyla birlikte okunmalıdır: Kısa bir sohbet iyi hissettirebilir, ama uzun vadede yapay zekanın insan ilişkilerinin yerini tuttuğuna dair kanıt yok. Dört haftalık bir deneyde sohbet botunu kendi isteğiyle daha çok kullananlarda daha kötü sonuçlar bulan MIT ve OpenAI araştırması da benzer bir tabloya işaret ediyor.

Okur için ne anlama geliyor?

Duygusal bağın nasıl geliştiği ve dengede tutmak için öneriler yapay zekaya âşık olmak rehberimizde yer alıyor. Yalnızlıkla ilgili diğer araştırmaları yapay zeka ve yalnızlık rehberimizde derledik. Uygulamada geçirdiğiniz süreyi ara ara gözden geçirmek ve insanlarla yüz yüze görüşmeleri ihmal etmemek iyi bir alışkanlıktır. Kendinizi uzun süredir yalnız ya da mutsuz hissediyorsanız bir uzmana başvurun.