MIT ve OpenAI araştırması: sohbet botlarıyla uzun süreli konuşma duygusal sağlığı nasıl etkiliyor?

Sohbet botlarıyla duygusal konular konuşmak yaygınlaşırken bunun insanların ruh hâline etkisi de merak konusu oldu. MIT Media Lab ve OpenAI araştırmacıları 2025’te bu soruya iki paralel çalışmayla baktı. Bu sayfa iki çalışmanın arXiv’deki tam metinlerinde yazanları Türkçe okur için derler; birinci çalışma için Ekim 2025’te güncellenen ikinci sürüm esas alındı.

Ne araştırıldı?

Birinci çalışmada 981 katılımcı dört hafta boyunca bir sohbet botuyla konuştu. Katılımcılar farklı gruplara ayrıldı: bazıları yazıyla, bazıları nötr bir sesle, bazıları ilgi çekici bir sesle konuştu; konuşma konuları da açık uçlu, kişisel olmayan ya da kişisel olarak değiştirildi. Araştırmacılar dört sonuca baktı: yalnızlık, gerçek insanlarla sosyal etkileşim, yapay zekaya duygusal bağımlılık ve sorunlu kullanım¹.

Yöntemin ayrıntıları

• Katılımcılar: 18 yaşından büyük, İngilizceyi akıcı konuşan ve CloudResearch adlı çevrim içi platformdan bulunan ABD’li kişiler¹.
• Görev: Üç konuşma biçimi ile üç konu türü birleştirilerek dokuz grup oluşturuldu. Herkesten her gün en az beş dakika OpenAI’ın GPT-4o modeliyle konuşması istendi¹.
• Ölçüm: Dört sonuç haftalık anketlerle izlendi; konuşmalar ise duygu içeren ifadeleri ve kendini açmayı yakalayan otomatik sınıflandırıcılarla incelendi¹.
• Başlangıç durumu: Katılımcıların yalnızlık düzeyi dörtlük ölçekte ortalama 2,22’ydi ve genel nüfus ortalamasına yakındı; yani örneklem olağan dışı yalnız değildi¹.

Bulgular

• Deney gruplarının, yani konuşma biçiminin ve konusunun, bu dört sonuç üzerinde anlamlı bir etkisi görülmedi¹.
• Sohbet botunu kendi isteğiyle daha çok kullanan katılımcılar, hangi gruba atanmış olurlarsa olsunlar sürekli daha kötü sonuçlar gösterdi¹.
• Yapay zekaya daha çok güvenen ve onu sosyal açıdan daha çekici bulan kişilerde duygusal bağımlılık ve sorunlu kullanım daha yüksekti¹.
• Katılımcılar günde ortalama 5,32 dakika konuştu; en az kullanan 1, en çok kullanan yaklaşık 28 dakika ayırdı. Sesli gruplarda, özellikle ilgi çekici seste, konuşma süresi daha uzundu¹.
• Günlük süre arttıkça yalnızlık, duygusal bağımlılık ve sorunlu kullanım yükseldi; insanlarla sosyalleşme azaldı. Başlangıçta daha yalnız olanlar sohbet botunu belirgin biçimde daha çok kullanmadı. Araştırmacılar bu yüzden ters yönü daha az olası görse de, süreyi deneyle değiştirmedikleri için neden-sonuç ilişkisini kesin belirleyemediklerini yazıyor¹.
• Kişisel konular konuşanlarda, açık uçlu konuşanlara göre duygusal bağımlılık ve sorunlu kullanım biraz daha düşüktü¹.
• Duygu içeren ifadeler en çok yazılı sohbetlerde görüldü. Sorun paylaşma (yüzde 17), destek arama (yüzde 16) ve yalnızlığı hafifletmeye çalışma (yüzde 8) yazılı sohbetlerde sesli sohbetlere göre daha sık görüldü; kendini açma da yazılı sohbette daha fazlaydı¹.
• Sohbet botunun empati gösteren cevaplarının oranı yazılı sohbette yüzde 47, ilgi çekici seste yüzde 43, nötr seste yüzde 29’du. İlgi çekici ses, kullanıcının rahatsız olduğunu ya da alana ihtiyaç duyduğunu fark etmemekte daha sık hata yaptı: yüzde 14, yazılı sohbette yüzde 3¹.
• Keşif amaçlı analizlerde özgüveni yüksek olanlarda yalnızlık daha düşük, bağlanma kaygısı (terk edilme ya da sevilmeme endişesi) yüksek olanlarda daha yüksek çıktı. Daha önce arkadaş türü sohbet botlarını ya da ChatGPT’nin yazılı sürümünü kullanmış olanlarda ve yapay zekayı bilinçli algılayanlarda duygusal bağımlılık daha yüksekti¹.

İkinci çalışma: ChatGPT kullanımı

İkinci çalışmada araştırmacılar gizliliği koruyan otomatik yöntemlerle 3 milyondan fazla ChatGPT konuşmasını duygusal ipuçları açısından inceledi, 4 binden fazla kullanıcıya anket yaptı ve yaklaşık bin kişiyle 28 günlük bir deney yürüttü². Konuşmalar insanlar tarafından okunmadı; yaklaşık 36 milyon otomatik sınıflandırma yapıldı².

• Araştırmacılar, bir gün içindeki gelişmiş sesli mod mesaj sayısıyla en yoğun 1.000 kullanıcı arasına giren kişilerden “yoğun kullanıcı” grubu oluşturdu ve bu grubu rastgele seçilmiş kullanıcılarla karşılaştırdı. Yaklaşık 6 bin yoğun kullanıcının kullanımı üç ay boyunca izlendi².
• Kasım 2024’teki ankete 4.076 kişi cevap verdi. Yoğun kullanıcıların ChatGPT’yi “arkadaş” olarak görme ve onu yüz yüze konuşmadan daha rahat bulma olasılığı biraz daha yüksekti, ama bu görüş iki grupta da azınlıktaydı².
• Her iki yöntemde de çok yüksek kullanımın, kişilerin kendi bildirdiği bağımlılık göstergeleriyle birlikte arttığı görüldü. Sesli konuşmanın etkisi ise kişinin başlangıçtaki duygusal durumuna ve toplam kullanım süresine bağlı olarak değişiyordu. Duygusal ipuçlarının orantısız bir kısmı az sayıda kullanıcıdan geliyordu².

Sınırlılıklar

İki çalışma da arXiv’de ön baskı olarak yayımlandı; Eylül 2026 itibarıyla hakemli bir dergide çıkmış sürümlerine rastlamadık. Deneyler genel amaçlı bir sohbet botuyla ve dört hafta gibi kısa bir sürede yapıldı; yapay zeka arkadaş uygulamalarındaki uzun süreli kullanımı doğrudan ölçmez. Sonuçların bir kısmı katılımcıların kendi bildirimlerine dayanır. Araştırmacılar ayrıca yapay zeka kullanmayan bir karşılaştırma grubu olmadığını, katılımcıların tek bir konuşma biçimine sınırlandırılmasının doğal kullanımı yansıtmayabileceğini ve bulguların ChatGPT’nin kendi güvenlik önlemlerine özgü olduğunu belirtiyor¹. Örneklem ABD’deki İngilizce konuşan kişilerden oluşuyor; sonuçlar Türkçe kullanım için doğrudan genellenemez¹.

Diğer araştırmalarla birlikte okuyun

Bir hafta boyunca yapay zeka arkadaşla konuşmanın yalnızlığı kısa vadede azalttığını bulan yapay zeka arkadaşlar ve yalnızlık araştırması ile bu çalışma çelişmek zorunda değil: Biri sohbetin hemen sonrasındaki hissi, diğeri dört haftalık kullanım miktarının etkisini ölçüyor. ABD’de yapılan ve kullanımla daha düşük iyi oluş arasında bağ bulan BYU araştırması ise tek bir anda yapılmış bir anket olduğu için neden-sonuç göstermez.

Okur için ne anlama geliyor?

Bulgular, kullanım biçiminden çok kullanım miktarının önemli olabileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar günlük kullanım süresinin izlenmesi gereken bir işaret olabileceğini, yumuşak süre sınırları ve mola hatırlatmaları gibi önlemlerin ise gelecekteki deneylerde sınanması gerektiğini yazıyor¹. Uygulamada geçirdiğiniz süreyi ara ara gözden geçirmek ve sınır koymak iyi bir alışkanlıktır; ilgili kavram sözlüğümüzde duygusal bağlanma başlığında anlatılıyor. Uyarı işaretleri sohbet bağımlılığı rehberimizde, duygusal bağın nasıl geliştiği yapay zekaya âşık olmak rehberimizde yer alıyor. Kullanım hayatınızı zorlaştırmaya başladıysa bir uzmana danışın.