Yapay zekaya âşık olma temalı filmler ve diziler: Her'den Black Mirror'a

Yapay zekayla romantik bir bağ kurmak, sohbet uygulamalarından çok önce sinemanın konusu oldu. Aşağıdaki yapımlar bu fikri farklı açılardan ele alıyor: bir ses, bir robot, bir hologram ve ölen bir kişinin dijital kopyası. Her birinin yanında, bugünkü uygulamalarda neyin karşılık bulduğunu da not ettik.

Beş yapım bir bakışta

Her (2013)

Spike Jonze’un yazıp yönettiği filmde Theodore, Samantha adlı bir işletim sistemine âşık olur. Samantha’yı Scarlett Johansson seslendirir. Başkaları için mektup yazarak geçinen Theodore’un işletim sistemiyle kurduğu dostluk, zamanla aşka dönüşür¹. Film 2014’te En İyi Özgün Senaryo dalında Oscar kazandı¹. Türkiye’de Aşk adıyla bilinir⁶.

Bugünle bağı: Sesli yapay zeka ve bir karakterle gerçek zamanlı sesli görüşme. Ayrıntılı inceleme Her yazımızda.

Ex Machina (2014)

Alex Garland’ın yazıp yönettiği bu ilk filmde yazılımcı Caleb, patronunun uzak evinde Ava adlı insansı bir robotla bir dizi görüşme yapar ve onun bilinç sahibi olup olmadığını değerlendirir². Görüşmeler ilerledikçe Ava’nın duyguları okuma ve insanları etkileme becerisinin, iki adamın beklediğinin çok ötesinde olduğu anlaşılır². Film güven ve manipülasyon sorularını öne çıkarır ve 2016’da En İyi Görsel Efekt dalında Oscar kazandı².

Bugünle bağı: Bir yapay zekanın ne kadar “anlıyor” göründüğü ile gerçekte ne yaptığı arasındaki fark; bu konu sözlüğümüzde ELIZA etkisi başlığında anlatılıyor. Filmin ayrıntılı incelemesi Ex Machina yazımızda.

Blade Runner 2049 (2017)

Denis Villeneuve’ün filmi, ilk Blade Runner’dan otuz yıl sonrasında geçer; Los Angeles polisi için çalışan K’nin ulaştığı eski bir sır, toplumun dengesini tehdit eder³. K’nin evinde Joi adlı bir hologram sevgili vardır. Joi, satın alınan ve sahibine göre kişiselleşen bir üründür. Film Türkiye’de “Blade Runner 2049: Bıçak Sırtı” adıyla bilinir⁷.

Bugünle bağı: Karakterlerin hareketli portrelerle ve sohbette paylaşılan fotoğraflarla sunulması. Joi’yi ayrıntılı olarak Blade Runner 2049 yazımızda ele aldık.

Black Mirror: Be Right Back (2013)

Black Mirror’ın ikinci sezonunun ilk bölümüdür ve ilk kez 11 Şubat 2013’te Channel 4’te yayımlandı⁴. Bölümde Martha, bir kazada kaybettiği sevgilisi Ash’in çevrim içi yazışmalarından ve sosyal medya hesaplarından oluşturulan bir yapay zekayla konuşmaya başlar. Kopya önce mesajlaşır, sonra Ash’in sesiyle telefonda konuşur⁴. Hizmetin bir sonraki aşaması, Ash’e neredeyse tıpatıp benzeyen yapay bir bedendir; ama Martha, kopyanın Ash’in kusurlarını taşımamasından ve söylenen her şeye uymasından rahatsız olur⁴.

Bugünle bağı: Ses klonlama ve bir kişiyi taklit eden yapay zekanın etik soruları. Bu bölüm ve Hang the DJ, Black Mirror yazımızda inceleniyor.

Ich bin dein Mensch (2021)

Maria Schrader’ın Alman filminin kahramanı Alma, Berlin’deki Pergamon Müzesi’nde çalışan bir bilim insanıdır. Araştırması için fon alabilmek adına alışılmadık bir teklifi kabul eder: Onu mutlu etmek için üretilen ve Alma’nın ideal eşi olacak biçimde tasarlanan insansı robot Tom’la üç hafta aynı evde yaşayacak, sonra da onu değerlendirecektir⁵⁸. Film 2021’de Berlinale’nin yarışma bölümünde gösterildi; Alma’yı oynayan Maren Eggert en iyi başrol performansı dalında Gümüş Ayı kazandı⁵. Film, 94. Oscar töreninin En İyi Uluslararası Film dalında Almanya’nın adayı olarak seçildi ve ön listeye girdi, ama aday gösterilmedi⁸.

Sonraki cümle filmin sonuna dair bilgi içeriyor. Alma, kaydettiği değerlendirmede her ihtiyacın eksiksiz karşılanmasının insan için sağlıklı olmadığını söyler⁸.

Bugünle bağı: Kişiyi memnun etmek üzere tasarlanmış bir “ideal partner” fikri ve bunun insan için iyi olup olmadığı sorusu.

Bu yapımlar bugün ne anlatıyor?

Bu yapımların ortak noktası, yapay zekanın kahramanın ne istediğini sezip ona göre davranmasıdır. Samantha onu dinler, Joi hep yanındadır, Tom Alma’nın ideal partneri olacak biçimde tasarlanmıştır⁵. Ex Machina ise aynı yeteneğin tersini gösterir: Ava’nın duygusal zekası aldatıcı çıkar ve Caleb bundan etkilenir². Filmler bu yüzden aynı soruya döner: Size hep hak veren bir karşı taraf, gerçek bir ilişki sayılır mı?

Bu soru artık yalnız sinemanın sorusu değil. Replika kullanıcılarıyla yapılan görüşmelere dayanan bir çalışmada katılımcılar, sohbet botunu kabul edici, anlayışlı ve yargılamayan bulduklarını; bu ilişkinin kendilerini iyi hissetmelerine katkı yaptığını anlattı⁹. Aynı çalışmada bu ilişkinin kişinin çevresiyle bağlarına etkisinin karışık olduğu da belirtiliyor⁹. Filmlerin sorduğu sorunun gerçek hayattaki karşılığını yapay zekaya âşık olmak rehberimizde araştırmalarla ele aldık.

Hangi yapımla başlamalı?

• Sesli bir yapay zekayla kurulan yakınlığı merak ediyorsanız: Her.
• Güven, yönlendirme ve veri sorularıyla ilgileniyorsanız: Ex Machina.
• Kısa bir şey izlemek istiyorsanız: Tek bölümlük Be Right Back.
• Bir yapay zekanın ürün olmasını düşünmek istiyorsanız: Blade Runner 2049.
• Daha hafif, tragikomik bir anlatım arıyorsanız: Ich bin dein Mensch.

Hangisini seçerseniz seçin, izlerken şu soruyu aklınızda tutmanız işe yarar: Bu karakter bugün telefonunuzdaki bir uygulamada olsaydı, sizin hakkınızda neler bilir ve bu bilgiyle ne yapardı?

Filmlerdeki özellikler bugün nerede?

Filmlerde gördüğünüz sesli konuşma, görsel ve hafıza özelliklerinin bugünkü uygulamalardaki durumu aşağıdaki tabloda kaynaklarıyla yer alıyor. Türkçe sohbet için önerdiğimiz Fanchaty’de Premium üyeler kadın karakterlerle Türkçe gerçek zamanlı sesli görüşme yapabilir.